Rusya’nın Ukrayna’yı işgali Türkiye’den geçen Orta Koridor’un önemini daha da artırdı

RUSYA’nın Ukrayna’yı işgali Karadeniz’in kuzeyindeki uluslararası ulaşım ve ticaret hattı Kuzey Koridoru’nda emniyet sorunlarını beraberinde getirirken Türkiye’nin de üzerinde bulunduğu Orta Antre’un önemini daha da artırdı.

ASYA ile Avrupa aralarında ticaret ve ulaşım üç esas koridordan gerçekleştiriliyor. Rusya’nın içinde bulunduğu Kuzey Koridoru, İran üzerinden geçen Güney Koridoru ve Türkiye’nin de dahil olduğu Orta Koridor, birçok ülke açısından stratejik yük taşıyor. Ancak Rusya’nın Ukrayna’ya saldırısı Kuzey Koridoru’nda zaten tartışılan emniyet sorunlarını daha da artırdı. Güney Koridoru ise İran’a yönelik ambargolar ve Orta Doğu’daki çatışmalar sebebiyle tehlikeli görülüyor.

Bu şart Türkiye’den Kafkaslar’a, oradan da Hazar Denizi’ni aşarak Türkmenistan ile Kazakistan’ı takiben Orta Asya ve Çin’e ulaşan Orta Hol’u daha da değerli hale getirdi. Pekin’den Londra’ya uzanan bu hat takvim 600 milyar doları aşkın ticaret trafiğinin kalbinde yer alıyor. Bilhassa Türkmenistan, Kazakistan ve Azerbaycan limanlarında lojistik merkezler ve serbest ticaret sahaları kurulmasının Trans-Hazar iş birliğinin gelişmesine ve derinleşmesine katkı maddesi sağlayacağı öngörülüyor.

“Azerbaycan ve Türkiye hazırlanmış olmalı”
Uzmanlar, Orta Hol hattının kullanılmasının ülke ve alan ekonomilerinin yanı sıra dünya ticaretine de katkı maddesi sağlayacağını belirtiyor.

Azerbaycan Uluslararası İlişkiler Analiz Merkezi Ekonomi Uzmanı Orhan Bagirov, Rusya-Ukrayna Savaşı’nın Orta Antre’un önemini artıracağını söyledi. Rusya’ya karşın baskıların artacağını ve bunun da Kuzey Koridoru’nun önemini azaltabileceğini ifade eden Bagirov, Orta Hol’un bu hattın yerini alabilmesi için bir dizi teknik çalışmanın yapılması gerektiğini bildirdi.

Bagirov, Çin’in hala Kuzey Koridoru’nu kullandığına dikkati çekerek Orta Koridor’un Çin için de kayda değer ülkü gelmesiyle bu rotanın daha kullanılabilir olacağını dile getirdi. Eğer savaş sebebiyle Avrupa, Rusya arazisinden ticareti durdurursa Orta Hol’un en yardımcı yol olarak öne çıkacağını vurgulayan Bagirov, şöyle konuştu:

“Orta Antre’un paydaşları olan Azerbaycan ve Türkiye buna hazır olmalı. Türkiye, Orta Antre ile ilgili var olan teknik sorunları gidermeleri için öteki ülkelere tezgâhtar olmalı ve bunu özendirme etmeli. Gümrük sistemlerimizi ve vergilerini birbirine uyumlu ayla getirmeli, Orta Koridor’un faydasını daha da artırmalıyız. Orta Koridor’un potansiyeli büyük. Transit gelirleri artacak, yerli imal özendirme edilecek, gümrük sistemlerimiz ve vergiler birbirine ahenkli hale geldiğinde ihracat giderlerimiz de azalacaktır. Ilk Önce Türkiye ve Azerbaycan edinmek üzere Orta Koridor rotasındaki ülkelerin stratejik önemi artacak.”

“Rusya’dan Avrupa’ya uzanan tüm ulaşım rotalarının riski artacak”
Houston Üniversitesi Miktar Zinciri ve Lojistik Bölümü Öğretim Görevlisi Margaret Kidd de ulaşım kanallarının bölgedeki gerilimlerden etkilendiğini söyledi. Kidd, Ukrayna ticaretinin yaklaşık yüzde 70’inin deniz aracılığıyla yapıldığı bilgisini vererek, “Karadeniz’de deniz trafiği için artan bir tehlike var. Rusya’ya yönelik çoğalan yaptırımların uygulanması, buradan Avrupa’ya uzanan tüm ulaşım rotalarının riskini de artıracaktır. Orta Antre üzerinden yapılan ulaşımın önemi çok kenarlı iş birliklerine dayalı olarak artabilir” değerlendirmesinde bulundu.

Kuşak ve Yol Girişimi’nin bir sonucu olarak Asya ve Avrupa arasındaki demir yolu trafiğinin artmasının da göze çarpan olduğunu dile getiren Kidd, Çin’in son birkaç yılda Avrupa pazarlarına geçiş sürelerini kısaltmak için demir yoluna büyük yatırımlar yaptığını söyledi. Kidd, şunları kaydetti:

“Orta Koridor, Çin ile Avrupa arasındaki iki ana demir yolu tartı rotasına bir alternatif olabilir. Küresel tedarik zincirleri, yeni alıcı koronavirüs (Kovid-19) salgını sırasında tehlikeli bir şekilde zayıfladı. Rusya’nın Ukrayna’ya askeri operasyonuyla mevcut gerilimler daha pozitif bozulmayı absorbe etme kapasitesini şüphesiz deneme edecek. Salgın sırasında öğrenilen dersler çiğ maddeleri ve ürünleri taşımak için ulaşım rotalarının coğrafi olarak çeşitlendirilmesinin yanı sıra üretimin tüketim merkezlerine daha yakın ışık halkası getirilmesi ihtiyacını gösteriyor.”

“BTK demir yolu hattı Orta Koridor’un önemini artırdı”
Gürcistan Taktik Inceleme Merkezi Idare Heyeti Üyesi Valeri Çeçelaşvili de Rusya ile Ukrayna arasında yaşanan gelişmelerin bölgede Kuzey ve Orta öncelikle olmak üzere bütün transit koridorların faaliyetlerini ciddi şekilde etkileyeceğini bildirdi. Geçmişte Gürcistan Maliye Bakanlığının yanı sıra Gürcistan Rusya Büyükelçisi olarak da devir yapan Çeçelaşvili, “Savaş hali devam ettikçe Orta Koridor siklet kazanmaya başlayacak. Çünkü yük sahipleri kendi yüklerini bu geçide kaydıracaklar. dedi.

Çeçelaşvili, Orta Hol’un sahiden iki öbür hattan oluştuğu bilgisini vererek ilkinin Karadeniz üzerinden Gürcistan ve Ukrayna’ya, oradan limanlarla Avrupa’ya geçiş biçiminde yapıldığını anlattı. Diğer hattın ise Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaştırma yolu olduğunu aktaran Çeçelaşvili, “Bakü-Tiflis-Kars (BTK) demir yolu hattının faaliyete geçmesi ve Marmaray projesi tamamen Türkiye demir yollarının Avrupa hatlarına bağlanmasıyla Orta Hol daha büyük yük kazanmaya başladı” dedi.

“Bölgenin istikrar ve refahına önemli katkılar sağlayacak”
Ankara Kriz ve Siyaset Araştırmaları Merkezi (ANKASAM) Başkanı Prof. Dr. Mehmet Seyfettin Erol da kuzey-güney ve doğu-batı eksenli rotalar açısından lüzum Afganistan merkezli gelişmeler gerekse Rusya’nın Ukrayna’ya karşın askeri operasyonunun büyük belirsizliklere yol açtığını belirterek Asya-Avrupa bağlantısını karşılayan rotalardan asgari maliyetli, en tehlikesiz ve en istikrarlısının Orta Koridor olduğunu söyledi. Karabağ Savaşı sonrasında Türkiye-Ermenistan ve Azerbaycan-Ermenistan ilişkilerinde normalleşme süreçlerinin başladığını anımsatan Erol, şu değerlendirmede bulundu:

“Bu koşul Orta Antre’un gerek Çin’in Avrupa’ya ulaşması gerekse Batı’nın Kafkasya ve Orta Asya merkezli enerji ve ulaştırma projeleri geliştirmesi bakımından ideal güzergah olduğunu kanıtlıyor. Zira Kuzey Koridoru; Rusya, Çin ve ABD arasındaki rekabetten etkilenecek ve bu iş birlikleri söz konusu rotayı güvensizleştirecektir. Zaten Ukrayna merkezli gelişmeler de bunu onay etmektedir. Güney Koridoru da Orta Doğu merkezli istikrarsızlıklar nedeniyle farklı alanlara yönlendirilmiş emniyet sorunlarını barındırmaktadır. Bu anlamda Orta Koridor bölgedeki güvenlik sorunları ve istikrarsızlıklara aleyhinde devletler arasında kazan-kazan formülü çerçevesinde bölgenin istikrarına ve refahına ciddi katkılar sağlayacaktır. Bu sebeple Orta Antre bir istikrar ve kolaylık koridoru olarak adlandırılabilir.”

“Türkiye kilit ülke”
Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şafak Çomaklı da mevcut ve muhtemel şartlar incelendiğinde Doğu ekonomisini Avrupa ve Orta Doğu’ya karadan taşıyacak en sorunsuz rotanın Orta Koridor olduğunu dile getirdi. Türkiye’nin Avrupa’ya ve Balkanlar’a bir çıkış kapısı olduğuna sinyâl eden Çomaklı, “Türkiye, Orta Asya ve Orta Doğu’da hesaplı alanda iş birliği yapılabilecek yerler arasında en önemli ülke konumundadır. Orta Antre’un Türkiye’den planlanması ve Türkiye’nin Asya-Avrupa bağlamında stratejik geçiş güzergahlarının tamamını teftiş etmesi burasını kilit ülke konumuna getirmektedir” ifadelerini kullandı.

Orta Antre geçen sene da gündeme gelmişti

Orta Antre’un önemi geçen yıl mart ayında ‘The Ever Given’ isimli geminin Süveyş Kanalı’nda karaya oturmasıyla yaşanan sıkıntının arkasında daha da artmış ve son dönemde ulaştırma alanında yapılan dev projeler Türkiye’yi bu koridorun kilit ülkesi konumuna getirmişti. Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Adaletli Karaismailoğlu, Çin’den Avrupa’ya ulaşan üç büyük ticaret yolu göz önüne alındığında bir konteynerin Türkiye üzerinden 7 bin kilometre yol alarak 15 günde, Rusya Kuzey Ticaret Yolu üzerinden 10 bin kilometre mesafe kat ederek 15-20 günde, Süveyş Kanalı üzerinden 20 bin kilometre seyrederek 45-60 günde Avrupa’ya ulaştığı bilgisini vererek bu tablonun üç kıtanın kesiştiği noktada bulunan Türkiye’nin önemini ortaya koyduğunu dile getirmişti.

Yorum yapın

SMM Panel PDF Kitap indir